KEUZEVERWANTSCHAP
RUIMTELIJKE INRICHTING
EN GEZONDHEID

     
KEUZEVERWANTSCHAP
JAARPROGRAMMA | 2016.17
Architectuurcentrum Makeblijde | aMb



Keuzeverwantschap is een breed opgezet kennis- en onderzoeksprogramma over de interactie tussen ruimtelijke inrichting en gezondheid. Wat is de maakbaarheid van een gezond stedelijk landschap en hoe zet je het vliegwiel voor ontwikkeling in gang?
Organisatie & concept: H.Ligteringen | M.Leeuwenkamp i.s.m. NVTL / Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur. Partners: Het programma is uitgevoerd dankzij de steun van en in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur (NVTL), RIVM / Kenniscentrum Healthy Urban Living, WageningenUR - leerstoelgroep landschapsarchitectuur, VHG - Branchevereniging voor ondernemers in het groen, Gemeente Houten, Duurzaamheidsfonds Houten, Fonds Creatieve Industrie.
KEUZEVERWANTSCHAP
GEZONDHEID keuze RUIMTE
2016
PUBLICATIE 01.03.2017

Publicatie: Gezondheid & Ruimte bevat artikelen, ruimtelijke suggesties, ontwikkelscenario’s en ontwerprichtlijnen voor ruimtelijke ontwikkeling vanuit het gezondheidsperspectief.
Concept, redactie & layout: Hans Ligteringen, Marike leeuwenkamp.
Bijdragen: Hans Ligteringen, Marike leeuwenkamp, Theresia Leuchtenberger Technische Universität Berlin), TRACK Landscapes, Karres+Brands, H+N+S, Strootman Landschapsarchitecten, B+B en NVTL.
Uitgave: Architectuurcentrum Makeblijde | aMb
CASESTUDY HOUTEN
GEZONDHEID keuze RUIMTE 2016
ONTWERPEND ONDERZOEK | CASESTUDY HOUTEN

Crosssectoraal onderzoek naar de transitie van een bedrijvenzone (De Molenzoom in Houten) naar een gezond woonwerkgebied. Jonge stedelijke professionals, werkten in samenwerking met deskundigen en studenten(WUR) op het gebied van milieu, planologie, psychologie, gezondheid, design en beleid aan ruimtelijke scenario’s voor gezondheid.
Organisatie & concept: Architectuurcentrum Makeblijde | aMb i.s.m. NVTL
Deelnemers: TRACK Landscapes, Karres+Brands, H+N+S, Strootman Landschapsarchitecten, B+B, Commissie Vakontwikkeling van de NVTL, RIVM, DN Urbland Landschapsarchitect, Gemeente Houten, WoldendorpWildervank RCE, JansenGebiedsinnovatie, Eco-Wise, VHG Branchevereniging voor ondernemers in het groen, WUR, RUG faculteit Gedrags -en Maatschappijwetenschappen, Jutta Hinterleitner - Architect/BNA onderzoek.
ONTWERPEN VOOR GEZONDHEID
COLLEGEREEKS

Collegereeks
Architectuurcentrum Makeblijde | aMb & NVTL
Deskundigen uit ruimtelijke ordening, zorg, wetenschap en creatieve industrie gaan in op de relatie tussen gezondheid en bebouwde omgeving.

PLANNING VOOR GEZONDHEID 23.09.
Mathijs Dijkstra - MD Landschapsarchitecten
GEZONDHEID & RUIMTE 23.09.
Maria Koelen | Health & Society | Wageningen University
COMFORTZONE | BELEVING & GEDRAG 14.10.
Wouter Tooren | Bureau Eyckveld
LEVENDE GEBOUWEN 14.10.
Pieter Hennipman | Eco-Wise
HOE MAKEN WE GEZONDE STEDEN? 18.11.
Martin Knuijt | OKRA Landschapsarchitecten
STEDELIJKE NATUUR & GEZONDHEID 18.11.
Sjerp de Vries, Environmental Research (Alterra), WUR

GEZONDHEID | RUIMTELIJK BELEID
SEMINAR
Gezondheid
Prominente deskundigen, designers en beleidsmakers op het gebied van gezondheid en ruimtelijke ordening houden pleidooien voor een nieuwe kijk op ruimtelijke ordening waarbij de focus niet alleen ligt op economische waardecreatie, maar ook op gezondheid en persoonlijke-, maatschappelijke-, en milieu waarden.
Sprekers
o.a: Tjisse Brookman - zorgverzekeraar De Friesland, Arthur van Iersel - GGD GHOR, Hanneke Kruize - RIVM, Dirk Sijmons - H+N+S, Jeannette Schreurs - Niek Roozen bv.
Organisatie & concept:
Architectuurcentrum Makeblijde | aMb i.s.m. NVTL.
Locatie: Park Makeblijde, Houten/Utrecht
DE GROTE VERBOUWING 
RUIMTE | KLIMAAT
RUIMTE | KLIMAAT
JAARPROGRAMMA | 2016.17
Architectuurcentrum Makeblijde | aMb 


Kennis-, ontwerp- en participatieprogramma rond klimaatadaptatie. Maatregelen voor ruimtelijke adaptatie zullen lokaal vooral succesvol zijn als zij worden verbonden met andere opgaven op het gebied van leefbaarheid, ruimtelijke ordening en economie. Dit betekent dat locaties opnieuw geobserveerd, geanalyseerd en begrepen moeten worden vanuit huidig én toekomstig gebruik en vanuit het klimaatperspectief.
Organisatie & concept: H.Ligteringen | C.Temperilli 
Partners:
Het programma is uitgevoerd dankzij de steun van en in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Tuin- en Landschapsarchitectuur (NVTL), Gemeente Houten, Duurzaamheidsfonds Houten, Fonds Creatieve Industrie.
\ KLIMAATSAFARI | KLIMAATATELIERS
\ PUBLICATIE 22.01.2016



Klimaatparticipatie
Klimaatadaptatie vraagt naast technische en ruimtelijke ingrepen ook het inbedden van burgerparticipatie in het beleids- en uitvoeringsproces. De beste manier om burgers voor langere tijd als probleemeigenaar bij klimaatissues te betrekken is ze een rol te geven bij de uitwerking van concrete ruimtelijke opgaven. In het verhaal over hoe een stad gebruikt en beleefd wordt liggen de integrale oplossingen voor zowel klimaatadaptatie als voor nieuwe (her)gebruiks-, en verbetersuggesties.

Organisatie & concept: Architectuurcentrum Makeblijde | aMb.
Projectteam: Gemeente Houten, Annette de Vries, Jeannette Schreurs, Arjan Vergeer, Claudia Temperilli, Fien Dekker, Guido Schot, Jutta Hinterleitner, Maria Jesus Huarte, Marike Leeuwenkamp, Pieter Hennipman, Quirijn Kuchlein, Ramon Elsevier, Thomas Jansen.
Uitgave: Publicatie: Architectuurcentrum Makeblijde | aMb.
Met steun van:
Fonds Creatieve Industrie / Duurzaamheidsfonds Houten
WATER | STAAT
STATE OF THE ART | KLIMAAT LOKALE
SEMINAR | 22.01.16

Water | Staat
Tijdens het seminar WATER | STAAT wordt ingegaan op ‘state of the art’ klimaat- en waterprogramma’s, die al zijn opgezet in bestaande openbare ruimte. Samenwerken’ is het terugkerende credo binnen de zogenaamde adaptatiestrategieën. Maar hoe houdt je allemaal hetzelfde doel voor ogen, namelijk de gebouwen en openbare ruimte daaromheen niet alleen klimaatneutraal en waterrobuust, maar ook comfortabel en economisch vitaal te maken? 
Organisatie & concept: Architectuurcentrum Makeblijde | aMb.
Met bijdragen van
Hans Ligteringen, Egbert Roozen directeur - VHG Branchevereniging voor ondernemers in het groen, Erik Groenland - gemeente Houten Milieu, Thomas Jansen - Jansen Gebiedsinnovatie, Ferdinand Kiestra, innovator bij Waterschap Aa en Maas, Tieme Haddeman - Urban Green, Jeannette Schreurs - Niek Roozen Landscape Architects
RUIMTE | KLIMAAT
COLLEGEREEKS 2016




Colleges
Colleges over landschappelijke opgaven en uitdagingen die alleen zinvol kunnen worden opgelost door interventies op een groot schaalniveau.

WATERVEILIGHEID
Mathieu Schouten - gemeente Nijmegen,
Cor Beekmans – Rijkswaterstaat,
Eric Luiten -Rijksadviseur Landschap en Water
ECOLOGISCHE VEERKRACHT
Flip Witte - KWR Watercycle Research Institute, Nieuwegein,
Stijn Koole - Bosch Slabbers,
ENERGIELANDSCHAPPEN
Nikol Dietz - H+N+S landschapsarchitecten,
Renzo Veenstra - RRog stedenbouw en landschap,
LEEFKLIMAAT
Sanda Lenzholzer – WUR,
Annemieke Fontein - gemeente Rotterdam,
INNOVATIEVE INFRASTRUCTUUR
Paul Kersten - wUrck,
Mark Degenkamp - gemeente Utrecht
AMSTERDAM-RIJNKANAAL
ONTWERPEND ONDERZOEK


 
Circulaire stad-land relaties
Architecten en geïnteresseerde burgers onderzoeken hoe ecosysteemdiensten en milieu- en energietechniek gebruikt kunnen worden om de ‘kanaalzone’ te transformeren naar een toegankelijk natuurrijk gebied met geheel nieuwe gebruiksfuncties voor recreatie, energie, klimaatadaptatie en/of duurzame bedrijvigheid, zorgfuncties, sport et cetera.? Energie- water- en ecologische kringlopen worden zichtbaar en beleefbaar geïntegreerd binnen landschap, architectuur en infrastructuur. 
Deelnemers: Hans Ligteringen - Marieke van Hensbergen - Architect at JDWA, Guido Schot - Studio-one, Judith Scharff - Scharff-landarchvisuals, Claudia Temperilli – Architect, Thomas Jansen – Gebiedsinnovatie, Deltavormgroep
> IDENTITEIT EN TOEKOMSTIGBESTENDIGHEID
VAN EEN NEW TOWN
PUBLICATIE
Samenstelling & redactie: Hans Ligteringen Karin Christof
Uitgeverij: Blauwdruk, Architectuurcentrum Makeblijde | aMb
Artikelen: Hans Ligteringen | Karin Christof | Marrit van der Schaar | Ivan Nio | Marieke Rietbergen
\ ONTWERPEND ONDERZOEK 2012.13
\ A PERFECT WORLD | PUBLICATIE


Publicatie
De publicatie A Perfect World is het resultaat van ontwerpend onderzoek naar het levensloopbestendig maken van Modelstad Houten, dat in 2012 en 2013 is uitgevoerd op initiatief en onder leiding van Hans Ligteringen en Karin Christof.
Met bijdragen van:
Caro van Dijk (Caro van Dijk Architectuur), André Botermans (Stedenbouwkundige Gemeente Houten), Petra Dijkstra (woningstichting Viveste), Joost Maas (Habion), Sep Meijers (Voorzitter PCOB Protestants Christelijke Ouderen Bond), Erwin van den Brink, Jelmar Brouwer, Lisanne Gerritzen, Floris Grondman, Kim Kool, Mirte van Laarhoven, Willemijn van Manen, Nik van Nuland, Mark Spaan, Mark van Vilsteren, Brigitta van Weeren (Studenten landschapsarchitectuur Academie van Bouwkunst Amsterdam), Rochelle Wolvers (Urbanism TU Delft), Hans Ligteringen, Karin Christof (Architectuurcentrum | aMb).
Partners: Viveste, Habion, de gemeente Houten, de Ouderenbond en de studenten van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten AHK /Academie van Bouwkunst en de TU Delft, Park Makeblijde, Reinder Bakker /Overtreders W, Marieke van den Heuvel, Marieke Timmermans, Chris van Gent en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.
Posing as ...
LICHTgids™
POSING AS ...
LICHTgids  2007<|>2013
CROSSMEDIA PROJECT

Opvangcentrum Verdronken land van 's-Gravenhage
Productie:
Ligteringenderooij www.satellietgroep.nl
Het uitgangspunt van de Satellieteiland-organisatie is om binnen het domein van kunst en cultuur na te denken over de toekomstige herinrichting van de Nederlandse kustlijn.
MODELSTAD HOUTEN
Identiteit | governance | Toekomstvisie
HOUDEN VAN HOUTEN
SEMINAR MODELSTAD HOUTEN 05.07.2013

Identiteit | Governance | Toekomstvisie

Modelstad Houten
Een dag lang wordt met politici, burgers, wetenschappers en stedelijke professionals de balans opgemaakt van de suburbane modelstad Houten. De uitdaging waar de suburbane netwerksteden voor staan is om enerzijds haar waarde als suburbaan woonklimaat te behouden en anderzijds te kunnen vernieuwen om vitaal te kunnen blijven.
Organisatie & concept & Moderatie: Hans Ligteringen Karin Christof. 
Architectuurcentrum Makeblijde | aMb & gemeente Houten
\ PUBLICATIE: ALTIJD BUITEN
\ PARTICIPATIEF ONDERZOEK Eilandvan Schalkwijk


Altijd Buiten
Hans ligteringen en Marike Leeuwenkamp onderzoeken de kenmerken van het bewonen en gebruiken van het landelijke gebied zoals de voedselproductie, de gemeenschap, het natuurbeheer, de economie etc. vanuit persoonlijke betrokkenheid en kennis van tradities.
Auteurs: Hans Ligteringen, Marike Leeuwenkamp, Bewoners van Schalkwijk.
Paperback, pagina's: 240
Uitgever: Architectuurcentrum Makeblijde|aMb - ISBN: 978-90-9026576-6 
DNA
EILAND vAN SCHALKWIJK
\ GEBIEDSANALYSE
\ PROGRAMMA BUITENGEBIED
\ UITNODIGINGSPLANOLOGIE 2012.2013


Programma
\ Ontwikkelsessies i.s.m NederlandBovenWater / aMb. / Gemeente Houten Ontwikkelsessies i.s.m LTO / Dienst Landelijk Gebied / Park Makeblijde.
\ Artikel: Ligteringen, Voedsellandschap als drager voor het kenmerkende open landschap op het Eiland van Schalkwijk - Dienst Landelijk Gebied / Ministerie van Economische Zaken
SPEEDCREATIE
VOOR SLOW ARCHITECTUUR
DESIGN NEVER SLEEPS
SPEEDCREATIE VOOR SLOW ARCHITECTUUR
24uurs COCREATIE CENTRUMGEBIED


Participatief design
Het design-event was een experiment om tijdens een continue uitdijende stroom van private observaties en kleinschalige één op één dialogen tussen creatievellingen, gebiedsbetrokkenen en passanten stapsgewijs een dossier samen te stellen. Een dossier dat een nieuw beeld en belevingskader moet vormen voor het toekomstige bredere traject van gebied(her)ontwikkeling.

Concept & organisatie: Hans Ligteringen & Karin Christof
Deelnemers: Arjan Vergeer, Arthur Middelkamp, Charles Verwimp, Claudia Temperilli, Danielle Huls, Dirk Bangma, Dorothee Dijkhuis, Hans Ligteringen, Joop Zuur, Jutta Hinterleitner, Karin Christof, Marie-Jeanne de Rooij, Marike Leeuwenkamp, Paulien van Doorn, Peter Hoogeveen, Pim de Moedt, Quirijn Kuchlein, Tilmann Meyer-Faje
\ SEMINAR - THINK FIRST EAT LATER
\ ONTWERP ONDERZOEK
Rol van ontwerp binnen de voedselproductieketen
THFL
is een initiatief van de Adviescommissie Beeldende Kunst & Vormgeving van de gemeente Zaanstad.
Deelnemers: Esther Polak & Ivar Van Bekkum  | Jeroen Barendse – Bureau LUST | Marie Jeanne de Rooij / POLYMORPH | Caro Verbeek  | Peter van der Helm  | Martijn Engelbregt - EGBG.nl  | Studio Eric Klarenbeek & Maartje Dros | Eric Vreedenburgh - Archipelontwerpers | Mattie van der Worm | Eiproma | Adriaan Goede / Exter | van Wijngaarden | Hellema BV 
THFLteam Hans Ligteringen / Guda koster / Reinder Bakker

Trustdesign
Producenten binnen de voedselproductieketen zijn het middelpunt van een kluwen van informatiestromen rond voedsel, voedselkennis, voedselproductie en voedselbeleving. Beeldvorming over voedselveiligheid en duurzaamheid is een belangrijke (f)actor bij het ontwikkelen van producten binnen de productieketen. Vertrouwen is direct verbonden met nemen van verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid voor aanbod, keuzevrijheid, veiligheid, hygiëne, zorg, milieu, welzijn, gebruikersgemak, werkomgeving, smaak, omgeving, ruimtelijke ordening, toegankelijke informatie et cetera. De creatieve sector heeft bij uitstek de vaardigheden om nieuwe originele concepten voor beeldvorming en communicatie te ontwikkelen.
HEDENDAAGS 'REWILDING'
& GROENE EXOTEN
TULPEN & PAPAVERS
HEDENDAAGS 'REWILDING' & GROENE eXOTEN
CROSSMEDIA PROJECT | HET GROENE GEMAK


Exoten / Tulpen & Papavers: Ligteringen / Leeuwenkamp. 2013
In de tentoonstelling HET GROENE GEMAK laten kunstenaars en ontwerpers hun fascinatie zien voor de ongemakkelijke relatie mens-natuur, vooral het beheersen, toe-eigenen en bezweren van de natuur. GEMAK belicht de status van groene exoten in Nederland.
Groene Gemak: GEMAK | Marie Jeannne de Rooij & Galerie Maurits van de Laar
TUIN
Verlangen & controle
TUIN | VERLANGEN & CONTROLE
FILM
Sprekend over natuur en cultuur in Nederland

Film

De film reconstrueert uit een groot aantal gesprekken met experts op het gebied van kunstgeschiedenis, landschap & openbare ruimte, tuinarchitectuur, technologie en muziek, een zestal doorlopende verhalen die elk op eigen wijze een persoonlijk engagement uitlichten in de context van een specifiek vakgebied.
INTERVIEWS / VOICEOVER: Clemence Kik-Van Gils & Luke Dijksma-Koopal, Doopsgezinde-Remonstrantse Gemeente Hoorn --- Prof. Dr. E.A. (Erik) de Jong,Universiteit Leiden, Geschiedenis van tuin- en landschapsarchitectuur --- Piet Oudolf,Tuinarchitect --- Ir. Leendert Koudstaal, Boom-expert gemeente Den Haag --- J.H. (Jan) Scholten, Hoofd Stadskwekerij Den Haag ---Drs. W.N.J. (Bob) Ursem, Wetenschappelijk directeur hortus botanicus TU Delft --- Wim Vriezen, Programmamaker Radio Nederland Wereldomroep
STAD<\>BEHEER
Hart voor de stad
STAD<\>BEHEER
FILM - HART VOOR DE STAD
STAD<\>BEHEER
Het visuele profiel van een stad en daarmee samenhangend haar imago en identiteit wordt voor een belangrijk deel bepaald door de structuur van haar beheer(s)organisatie. De film zoomt in op dit enkele facet van stedelijke dynamiek en visualiseert Den Haag vanuit het perspectief van haar beheer(s)verantwoordelijkheid. 
Film: DVD 40 Minuten 2500 ex | Afdeling Communicatie, Dienst Stadsbeheer Gemeente Den haag.
Concept, camera, geluid, samenstelling, regie, montage: Hans Ligteringen
Research & coördinatie: Didi Corver, afdeling Communicatie, Dienst Stadsbeheer
Concept & advies: Marie Jeanne de Rooij
MAPPING THE SYSTEM
(Re)mapping Down Under
MAPPING THE SYSTEM | (RE)MAPPING DOWN UNDER
\ Foto-research project | Australie 2005.07
\ Atrium Stadhuis Den Haag
\ Publicatie: De Overkant | Down Under

Mapping the System | Australie 2005.07
Het fotoproject Mapping the System 2005/2007 heeft expliciet de uiterst subjectieve zintuiglijke beleving van logica en samenhang in ‘(stedelijke) ruimte' als onderwerp. Mapping the System is onderzoek naar verborgen structuren in ruimtelijke ordening. Ruimtelijke ordening als residu van zelfregulering (toeval) en planning (controle).

MAPPING THE SYSTEM | (RE)MAPPING DOWN UNDER
Film-research project | Haags historisch museum


Film - research Project | Haags historisch museum.
De film brengt de gefotografeerde, gefilmde stad én de gearchiveerde stad als visueel vergelijkbare ruimtelijke en architectonische constructies samen in één framewerk. Gelijkgeschakeld in filmTIJD en geschaald naar het kader van de filmprojectie. Afgebeelde structuren van ruimtelijke ordening in de breedste zin van het woord worden vergeleken met de ruimtelijke ordening van stedelijke data Beide zijn representaties van dezelfde sociale stedelijke processen en patronen en beide zijn ontsproten aan ons verlangen naar een tastbaar collectief geheugen vastgelegd in een architectonisch framewerk waarin de voortschrijdende TIJD ogenschijnlijk en bedrieglijk is geëlimineerd.
MAPPING THE SYSTEM | (RE)MAPPING DOWN UNDER
Foto-reseach project
Foto - reseach Project
Het fotoproject brengt vanuit het eigen Nederlandse culturele perspectief, het Australisch cultuurklimaat in kaart. Een cultureel klimaat ingebed in de typische Australische sociaal-geografische, klimatologische, politieke en economische omstandigheden. Het Australische stedenlandschap waar begrippen als lopen/wachten, binnen/buiten, afstand/schaal etc. een andere betekenis hebben als gevolg van geografische en klimatologische omstandigheden.
HANDS ON URBAN PLACEMAKING
THE GREEN CITY-DIALOG
HANDS ON URBAN PLACE-MAKING

Culturele interventies als planningsinstrumentarium

Concept & organisatie:
Karin Christof (Architectuurcentrum Makeblijde) en Vincent Kuypers (Alterra, Wageningen UR) Stimuleringsfonds voor Architectuur.
Deelnemers: Hans Venhuizen (cultureel planner, Bureau Venhuizen), Bart Lankester (communicatie wetenschapper, Morgenstrand), Michiel de Lange (onderzoeker, The Mobile City), Pieter Veen (landschapsarchitect, Vista Landschapsarchitectuur en Stedenbouw), Elma van Boxel (ZUS, Zones Urbaines Sensibles), Hans Ligteringen (programmamaker, Architectuurcentrum Makeblijde), moderatie: Bart Cosijn
HWGAG
\ LITERATUUR | COMMUNITY-ART PROJECT
\ PUBLICATIE - HWGAG


HWGAG
Een community-art project met kunst en cultuur als bindmiddel en inspiratiebron voor een stad in wording. Het schrijven en beschrijven van onze persoonlijke denk- en leefruimte in samenhang met het ontworpen stadslandschap. Het project heeft expliciet ingezoomd op de rol van taal voor het in gebruik nemen en het zich toeëigenen van een nieuwe stad op een plek waar ruimte moest worden gevonden in een overwegend landelijk gebied.
Concept /organisatie: Hans Ligteringen & Marike Leeuwenkamp.
Bijdragen van Jan Hendrik Bakker Jutta Hinterleitner, MJF de Rooij, Angela Raanhuis